Unia Metropolii Polskich powstała w Krakowie 11 października 1990 roku z woli prezydentów miast: Gdańska, Krakowa, Poznania, m. st. Warszawy i Wrocławia, jako forum solidarności władz metropolitalnych w działaniach zmierzających do sieciowego powiązania miast postkomunistycznych z demokratycznymi miastami Europy i świata, według projektu Instytutu Miasta p.t. "Tyle państwa ile miasta".

Początkowo UMP działała w formie konwentu prezydentów miast. W 1993 roku Unia Metropolii Polskich zarejestrowała się jako fundacja miast i została jednym z inicjatorów utworzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, której Stronę Samorządową współtworzy razem z następującymi organizacjami:

• Unią Miasteczek Polskich
• Związkiem Miast Polskich
• Związkiem Powiatów Polskich
• Związkiem Gmin Wiejskich RP
• Związkiem Województw RP

Dziś w Unii Metropolii Polskich solidarnie współdziała 12 głównych miast Polski: Białystok, Bydgoszcz, Gdańsk, Katowice, Kraków, Lublin, Łódź, Poznań, Rzeszów, Szczecin, Warszawa, Wrocław.

Wszystkie miasta UMP są członkami zwyczajnymi Stowarzyszenia Eurocities, zrzeszającego wielkie miasta europejskie.

Przedstawiciele Unii Metropolii Polskich zasiadają w Komitecie Regionów UE.